DỰ THẢO SỬA ĐỔI LUẬT ĐẦU TƯ 2026: CƠ CHẾ MỞ CỬA THỊ TRƯỜNG THEO NGÀNH CHO NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI

Ngày 12/9/2026, Bộ Tài chính công bố dự thảo lần 2 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 để lấy ý kiến, trước khi gửi Bộ Tư pháp thẩm định. Đây là lần sửa đổi được giới đầu tư nước ngoài theo dõi sát, bởi dự thảo đặt lại cách Việt Nam tiếp cận thu hút FDI: chuyển trọng tâm đánh giá "từ số lượng sang chất lượng", lấy công nghệ, hiệu quả sử dụng đất và mức độ liên kết với doanh nghiệp trong nước làm thước đo, thay vì chỉ nhìn vào quy mô vốn đăng ký. Dự kiến dự thảo sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2027.

1. Cơ chế nới điều kiện tiếp cận thị trường theo ngành, theo thời kỳ

1.1. 91 ngành tiếp cận thị trường có điều kiện, trọng tâm là nhóm yêu cầu liên doanh 

Thay vì sửa từng điều kiện tiếp cận thị trường cụ thể trong luật như cách làm truyền thống, dự thảo trao cho Chính phủ thẩm quyền "xem xét, quyết định nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường" đối với một số ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài, căn cứ vào điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý nhà nước trong từng thời kỳ. Hiện Việt Nam có 91 ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài, trong đó khoảng 10 ngành hiện đang yêu cầu bắt buộc phải liên doanh với đối tác trong nước mà không giới hạn cụ thể tỷ lệ sở hữu nước ngoài - đây chính là nhóm ngành được kỳ vọng sẽ là đối tượng đầu tiên xem xét nới điều kiện.

1.2. Thận trọng hơn so với dự thảo lần 1

So với bản dự thảo lần 1, dự thảo lần 2 đã bỏ cách quy định cứng “tỷ lệ sở hữu tối đa 100%” cho một số lĩnh vực, chuyển từ việc ấn định sẵn một ngưỡng sở hữu trong luật sang cơ chế Chính phủ quyết định linh hoạt theo ngành, theo giai đoạn. Với các lĩnh vực nhạy cảm như tài chính, ngân hàng, kế toán, kiểm toán hay lữ hành, Ngân hàng Nhà nước đã lưu ý rằng bất kỳ đề xuất nới điều kiện nào cũng cần được đánh giá riêng về tác động dòng vốn và rủi ro an toàn hệ thống trước khi áp dụng.

2. Những ràng buộc đi kèm để đảm bảo minh bạch

Để tránh việc nới lỏng bị áp dụng tùy tiện theo từng dự án, từng nhà đầu tư, dự thảo đặt ra một loạt nguyên tắc bắt buộc khi Chính phủ quyết định nới điều kiện tiếp cận thị trường:

• Phải ban hành bằng văn bản quy phạm pháp luật, áp dụng thống nhất theo ngành, nghề chứ không phải theo từng dự án hay từng nhà đầu tư cụ thể;
• Phải bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch và không phân biệt đối xử giữa các nhà đầu tư;
• Phải được đăng công báo;
• Chỉ được nới lỏng theo hướng thuận lợi hơn cho nhà đầu tư, không được dùng cơ chế này để đặt thêm điều kiện hạn chế mới.

Trước khi ban hành, đề xuất nới điều kiện còn phải trải qua bước đánh giá tác động chính sách và lấy ý kiến các bộ, ngành liên quan đến quốc phòng, an ninh và lĩnh vực chuyên ngành. Nói cách khác, đây không phải là cơ chế "xin - cho" theo từng hồ sơ, mà là một kênh lập chính sách có kiểm soát, giúp nhà đầu tư dự đoán được xu hướng mở cửa của từng ngành theo thời gian.

3. Thay đổi cách tiếp cận ưu đãi đầu tư 

3.1. Bốn nhóm cơ chế hỗ trợ đầu tư mới

Song song với việc nới điều kiện tiếp cận thị trường, dự thảo đề xuất bổ sung bốn nhóm cơ chế hỗ trợ đầu tư mới: hỗ trợ phát triển chuỗi cung ứng, hỗ trợ nâng cấp sản phẩm và công nghệ, hỗ trợ chi phí đầu tư ban đầu và tài sản cố định, và hỗ trợ liên kết đào tạo - nghiên cứu.

3.2. Từ ưu đãi đầu vào sang hỗ trợ sau đầu tư 

Điểm khác biệt căn bản so với chính sách ưu đãi truyền thống là trọng tâm hỗ trợ được chuyển từ ưu đãi đầu vào (miễn, giảm thuế ngay khi cấp phép) sang hỗ trợ chi phí sau đầu tư, gắn với điều kiện thực chất như cam kết chuyển giao công nghệ và nghiên cứu, phát triển (R&D). Ưu đãi sẽ không còn dành cho mọi dự án có vốn đăng ký lớn, mà tập trung vào những dự án tạo giá trị gia tăng thực sự cho nền kinh tế trong nước.

4. Nhà đầu tư nước ngoài nên chuẩn bị gì?

Dự thảo hiện vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến và thẩm định, nên nội dung có thể còn được điều chỉnh trước khi trình Quốc hội. Tuy vậy, với lộ trình dự kiến hiệu lực từ 01/01/2027, doanh nghiệp FDI và nhà đầu tư đang có kế hoạch mở rộng tại Việt Nam nên chủ động:

• Rà soát xem ngành, nghề kinh doanh của mình có thuộc nhóm 91 ngành tiếp cận thị trường có điều kiện hay không, đặc biệt là nhóm ngành đang yêu cầu liên doanh bắt buộc, để đánh giá khả năng được hưởng lợi nếu điều kiện được nới trong thời gian tới;
• Theo dõi sát tiến trình thẩm định và trình Quốc hội của dự thảo, vì cơ chế nới điều kiện sẽ được ban hành theo từng ngành, từng thời kỳ, không tự động áp dụng ngay khi luật có hiệu lực;
• Đánh giá lại chiến lược ưu đãi đầu tư hiện tại, nhất là các dự án đang trông cậy vào ưu đãi thuế đầu vào, để chuẩn bị chuyển hướng sang các tiêu chí hỗ trợ mới gắn với chuyển giao công nghệ, R&D và liên kết chuỗi cung ứng nội địa;
• Chủ động tham vấn đơn vị tư vấn pháp lý để cập nhật kịp thời khi dự thảo được hoàn thiện, tránh bị động khi chính sách chính thức được ban hành.

Trên đây là những nội dung đáng chú ý nhất của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư đang được lấy ý kiến. Đây là một trong những thay đổi chính sách quan trọng nhất đối với dòng vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam trong thời gian tới, và nhà đầu tư nên bắt đầu chuẩn bị ngay từ giai đoạn dự thảo thay vì chờ đến khi luật chính thức có hiệu lực. Trường hợp cần tư vấn về điều kiện tiếp cận thị trường, thủ tục đầu tư hoặc các vấn đề pháp lý liên quan đến hoạt động của nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, Lexsol luôn sẵn sàng đồng hành và cung cấp các giải pháp pháp lý phù hợp.