Có hay không có Công Đoàn: Lựa chọn nào tối ưu cho doanh nghiệp ?

Khi nhắc đến "công đoàn", nhiều doanh nghiệp thường nghĩ ngay đến khoản kinh phí công đoàn 2% hoặc các thủ tục cần thực hiện. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa doanh nghiệp có công đoàn và doanh nghiệp không có công đoàn không chỉ nằm ở chi phí hay thủ tục. Việc có hay không có công đoàn còn ảnh hưởng đến cách doanh nghiệp giải quyết tranh chấp lao động, bảo vệ quyền lợi của người lao động và xây dựng môi trường làm việc ổn định. Vậy giữa hai mô hình này có những ưu điểm, hạn chế gì? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây. 

1. Ý nghĩa công đoàn cơ sở 

Công đoàn cơ sở là tổ chức đại diện cho người lao động tại doanh nghiệp, có vai trò bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, đồng thời là cầu nối giữa người lao động và người sử dụng lao động. Thông qua hoạt động đối thoại, thương lượng và phối hợp với doanh nghiệp, công đoàn góp phần xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và bền vững. 

2. So sánh việc công ty có và không có công đoàn cơ sở 

2.1. Nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn 

Dù doanh nghiệp đã thành lập công đoàn cơ sở hay chưa, doanh nghiệp vẫn phải đóng kinh phí công đoàn bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Nghị định 105/2026/NĐ-CP. Nói cách khác, việc không thành lập công đoàn cơ sở không làm phát sinh hay miễn trừ nghĩa vụ đóng khoản kinh phí 2% này. 

2.2. Quyền lợi giữ lại kinh phí công đoàn

Điểm khác biệt lớn giữa hai mô hình nằm ở việc sử dụng khoản kinh phí đã đóng. Đối với doanh nghiệp có công đoàn cơ sở, công đoàn được hoàn lại 75% số kinh phí công đoàn để phục vụ các hoạt động tại doanh nghiệp theo quy định tại khoản 1 Điều 28 Quyết định 1408/QĐ-TLĐ. Khoản kinh phí này có thể được sử dụng để chăm lo đời sống, tổ chức các hoạt động phúc lợi và hỗ trợ người lao động.

Ngược lại, doanh nghiệp chưa thành lập công đoàn cơ sở không được lại khoản kinh phí này. Toàn bộ kinh phí công đoàn sẽ được nộp theo quy định và doanh nghiệp không có nguồn kinh phí công đoàn để tổ chức các hoạt động dành cho người lao động. 

2.3. So sánh ưu và nhược điểm giữa việc công ty có và không có công đoàn 

3. Đối với công ty có từ 10 lao động trở lên thì có nên thành lập công đoàn cơ sở hay không ? 

Mặc dù pháp luật không bắt buộc thành lập công đoàn cơ sở, nhưng đối với doanh nghiệp có từ 10 lao động trở lên, đây là lựa chọn nên cân nhắc. Doanh nghiệp vẫn phải đóng kinh phí công đoàn 2% dù có hay không có công đoàn. Khi thành lập công đoàn cơ sở, doanh nghiệp được để lại 75% kinh phí công đoàn để tổ chức các hoạt động phúc lợi cho người lao động, đồng thời tạo cầu nối trong đối thoại, giải quyết tranh chấp và xây dựng quan hệ lao động hài hòa. 

4. Những hiểu lầm về thành lập công đoàn cơ sở

• Cho rằng không thành lập công đoàn thì không phải đóng kinh phí công đoàn. Đây là quan niệm sai lầm. Doanh nghiệp thuộc đối tượng phải đóng kinh phí công đoàn theo điểm b khoản 1 Điều 29 Luật Công đoàn 2024 vẫn phải thực hiện nghĩa vụ này kể cả khi chưa thành lập công đoàn cơ sở.
• Nhầm lẫn giữa kinh phí công đoàn và đoàn phí công đoàn. Kinh phí công đoàn là khoản do doanh nghiệp đóng, trong khi đoàn phí công đoàn do đoàn viên công đoàn đóng.
• Cho rằng việc thành lập công đoàn sẽ làm tăng gánh nặng quản lý hoặc phát sinh nhiều rủi ro cho doanh nghiệp. Trên thực tế, nếu được tổ chức và vận hành đúng quy định, công đoàn cơ sở còn giúp doanh nghiệp tăng cường đối thoại, hạn chế tranh chấp lao động và xây dựng môi trường làm việc ổn định.

Việc lựa chọn thành lập công đoàn cơ sở cần được xem xét dựa trên đặc điểm hoạt động và nhu cầu của từng doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp cần tư vấn chi tiết, hãy liên hệ Lexsol để được hỗ trợ và cung cấp giải pháp kịp thời.